categorie : sieraden, juwelen, mineralen en edelstenen
.
De geschiedenis van sieraden
Het versieren van je lichaam is waarschijnlijk zo oud als de mensheid. Het is de manier om iets dat in principe bij iedereen ongeveer hetzelfde is, te individualiseren en te doen opvallen. Beschildering, tatoeage en piercing van lichaamsdelen, maar vooral het jezelf behangen met blinkende en kleurrijke voorwerpen zijn universeel en typisch menselijk. Per cultuur verschillen de versieringen sterk, maar vrijwel overal is een voorkeur te zien voor drie zaken:
Dat wat beschermt, wat veel kleur heeft, en wat (geldelijke) waarde heeft.
Sieraden zijn dus sinds oudsher bedoeld om het lichaam te verfraaien. Vrouwen gingen op zoek naar decoratieve stukken om de meest begeerlijke van de mannen van de stam voor zich te winnen. Sieraden hadden tevens een functie, bijvoorbeeld om kleren samen te houden. Later werden sieraden ook symbolisch en als aandenken gebruikt, zoals trouwringen en medaillons. Vooral in de klassieke oudheid waren sieraden een statussymbool als teken van rijkdom en macht.
In het begin van de mensheid werden stenen, schelpen, beenderen of dierentanden aan elkaar geregen. Dit werd als sieraad om de hals gedragen. Toen de kunst van het smelten van metaal uitgevonden was, werd de edelsmeedkunst bekend.
In de Romeinse tijd droegen mannen alleen een zegelring. Hiermee kon hij zijn brieven verzegelen. Vrouwen droegen ook ringen, deze ringen waren vaak fijner en eleganter afgewerkt. Verder pronkten de dames graag met prachtige sierspelden, haarspelden, haarbanden, oorbellen, armbanden, halssnoeren, halskettinkjes en enkelbandjes.
De rijken droegen liever sieraden van goud of zilver met zowel edelstenen als halfedelstenen. De armen droegen ook graag sieraden, vanwege geldgebrek waren het meestal sieraden van goedkope materialen zoals brons of keramiek. Ze gebruikten gekleurde glazen kralen in plaats van edelstenen.
Sinds de jaren zestig van de vorig eeuw zijn in het westen dure materialen minder een statussymbool geworden en werden design, vormen en kleuren belangrijker.
Romeinse sieraden
Ongeveer 200-300 jaar geleden: Deze ketting is in 1882 samen met enkele andere gouden sieraden gevonden bij graafwerkzaamheden bij het fort Vechten. Daar lag in de Romeinse tijd ook al een fort, het castellum Fectio. De sieraden lagen op geringe diepte in de bodem, in een geheel vergaan houten kistje. Het is tot op heden de fraaiste vondst van Romeinse gouden sieraden in Nederland. Omdat over de precieze vondst omstandigheden niet veel bekend is, kan niet meer worden vastgesteld of de stukken behoorden tot de inhoud van een graf of dat ze in tijd van gevaar in de grond zijn gestopt om diefstal te voorkomen. De schakels zijn versierd met palmetten, een motief dat in de Romeinse tijd heel populair was. (zie beneden)
Sieraden van de Vikingen
Hoewel de Vikingen ook in Nederland hun sporen hebben nagelaten, zijn er hier te lande maar enkele archeologische vondsten gedaan die met hen in verband kunnen worden gebracht. Dat geldt bijvoorbeeld voor de hier afgebeelde sieraden. Waarschijnlijk zijn die door handel met Scandinavië of als geschenk in onze contreien terechtgekomen. Strikt genomen kun je ze dan ook beter Scandinavische sieraden noemen, of sieraden met een Scandinavisch-continentale mengstijl, dan Vikingsieraden.
Gevlochten armband
De gevlochten gouden armband met een maximale diameter van 8,4 centimeter (afbeelding boven) komt uit Dorestad, een belangrijke handelsplaats op de plek van het huidige Wijk bij Duurstede, en dateert uit de negende eeuw. Hij bestaat uit vier dikke draden die naar het einde toe smaller worden en overgaan in een dunne massieve armring met een vierkante doorsnede. In Scandinavië is dit soort sieraden op verschillende plaatsen aangetroffen. Ze zijn zowel in goud als in zilver uitgevoerd.
Fibula en armring
Een ander sieraad uit Dorestad is een fibula van 6,8 centimeter met vlechtbandversiering (afbeelding onder). Deze wordt gerekend tot de zogeheten ringfibula’s, penannular brooches die met de naald naar boven werden gedragen. Ze zijn ook in Noorwegen gevonden. Rechts op de onderste afbeelding is een zilveren armring met vijf ringvormige hangers afgebeeld. Die is enkele jaren geleden gevonden in het opgespoten zand bij Callantsoog. Dergelijke samengestelde artefacten hebben waarschijnlijk een Noorse herkomst.
Bedreven smeden
De goud- en zilversmeden van de Vikingen waren zeer bedreven in hun vak. Ze beheersten een heel scala aan technieken. Dat gold bijvoorbeeld voor het vlechten van dikke gouddraden. Ze konden ook fijne, buigzame kettinkjes maken en gebruikten in elkaar gevlochten muntstukken voor sieraden. Ze hadden een uitgebreid repertoire van versieringsmotieven, met een voorliefde voor afbeeldingen van dieren.
Ongeveer 1000 jaar voor Christus: Gouden armbanden uit de prehistorie zijn zeldzaam. In Nederland zijn vier exemplaren gevonden in offerplaatsen of graven. Deze armband werd in Lunteren gevonden door een boer bij het ploegen van zijn akker. Waarschijnlijk is het voorwerp ooit als grafgift begraven. De armband behoort tot het zogenaamde Omega-type (naar de Griekse letter) en dateert uit de late bronstijd.
Armband Vikingen – Lunteren
Niet alleen plunderaars
In de publieke opinie worden de Vikingen soms nog steeds afgeschilderd als meedogenloze plunderaars. Dat komt vooral door (kerkelijke) historische bronnen waarin verslag wordt gedaan van hun rooftochten langs kerken en (rijkdommen van) kloosters. Er bestaat ook een ander beeld van de Vikingen, namelijk dat ze vreedzame kolonisten en energieke handelaars waren.
De fibula broche
.
Eén van de beroemdste archeologische vondsten van Nederland is deze grote fibula (broche). Zij is in 1969 gevonden in een waterput in Dorestad (Wijk bij Duurstede). De broche is gemaakt van goud en ingelegd met verschillende kleuren glas, almandijn (een rode halfedelsteen) en parels langs de rand. Het inlegwerk in cloisonné toont christelijke vormen, zoals twee kruisen in elkaar. De stijl is die van kerkelijk edelsmeedwerk van Bourgondische ateliers uit de tijd van Karel de Grote. De speld is rond 800 gemaakt en waarschijnlijk gedragen door een hooggeplaatst persoon. Het kostbare sieraad is waarschijnlijk in de put verborgen vanwege gevaar, bijvoorbeeld de aanvallen van Vikingen op Dorestad in de vroege negende eeuw. (zie beneden)
.
.
.
JOHN ASTRIA
