categorie : Sieraden, juwelen, mineralen en edelstenen
algemene info
Blauwe hardsteen, hardsteen, blauwsteen, arduin, kolenkalksteen, petit granit, trochiet of crinoïdale kalksteen is een kalksteen met een meer of minder uitgesproken blauwgrijze kleur. De steensoort wordt gekenmerkt door de aanwezigheid van zeer veel resten van crinoïden, diertjes met een kalkskelet, die veelal op de zeebodem leven.
Bij het afsterven bleef hun kalkskelet op de bodem achter en samen met de calcietafzetting die het geheel aan elkaar smeedde, vormde zich in de loop van miljoenen jaren de blauwe hardsteenlaag. De steen is dus een samen klitten van crinoïden in een cement van microkristallijn calciet. De kleur wordt bepaald door de hoeveelheid zeer fijn verspreide plantaardige resten (koolstof).
Samenstelling
Blauwe hardsteen bevat +/- 96% calciet (CaCO3), het dominerende mineraal in de meeste kalkstenen. Het gesteente bevat een hoog aandeel aan versteende fauna. Deze resten zijn soms aan het oppervlak zichtbaar. Meestal verhogen zij door hun aanblik de waarde van het materiaal. De meest voorkomende fossielen naast de zeelelies zijn:
- schelpen van brachiopoden of ‘armpotigen’.
- Kolonies van poliepen of ‘bijennesten’.
- Kolonies van Syringopora.
- Sponzen van Asteractinella-soorten of ‘Wolfpoot’.
Naast deze elementen bevat de steen vaak secundaire mineralen zoals dolomiet, kwarts, pyriet, marcasiet en fluoriet. Het gehalte aan dolomiet kan variëren van 1 tot 10%. Kwarts is eerder verspreid in microscopisch kleine kristallen en in een gehalte van minder dan 2%. De ijzersulfiden, pyriet en marcasiet, metaalachtige glanzende gele mineralen die harder zijn dan calciet, kunnen voorkomen als massieve nagels of als aders in breuken. De nagels worden ook doornen, kogels, kwartskogels en mierennesten genoemd. Fluoriet komt hoofdzakelijk voor in witte aders en vlekken.
De dichtheid van blauwe hardsteen is 2,8 kg/dm3.
Voorkomen
Belgische hardsteen
De Belgische hardsteen, van Laat-Devonische- tot en met Vroeg-Carboon ouderdom, komt met name voor in de Ardennen. De kalksteen is daar ontstaan in een ondiep marien afezettingsmilieu waar veel leven te vinden was.
Ierse hardsteen
Dezelfde laag waaruit de Belgische hardsteen wordt gewonnen, komt, na honderden kilometers ondergronds, in Ierland weer boven. Hier wordt een andere variëteit gewonnen: de Ierse hardsteen, in groeven in o.a Kilkenny en Carlow. De steen is iets fijner van structuur en de crinoïden zijn kleiner en gelijkmatiger verdeeld.
