Nood lenigen

Het leed dat een ander treft, wordt door een barmhartig persoon ervaren als iets dat hemzelf treft. Uit Naastenliefde wil hij de nood zo snel mogelijk lenigen en onrechtvaardige structuren aanpakken. In dit laatste opzicht is barmhartigheid nauw verwant aan Rechtvaardigheid.

Liefde schenken

In het kerkelijk diakonie-werk zetten gelovigen zich van oudsher in om mensen in nood te helpen. Zij worden gedreven door een gevoel van mededogen of medelijden met degenen die in nood verkeren, en door de liefde tot God.

Opdracht van Jezus

Jezus zelf roept de gelovigen op om barmhartig te zijn jegens de naaste in nood. Als een naaste om hulp vraagt, is het Jezus zelf, die in nood is; wie de naaste hulp geeft, geeft daarom Jezus hulp. Zelf drukt Jezus dat zo uit: “Ik verzeker jullie, alles wat je voor één van de minste broeders van Mij hebt gedaan, heb je voor Mij gedaan.” (Matteus 25, 40).

Om welke hulp het gaat? 

Jezus is heel concreet: “Want Ik had honger en jullie hebben Me te eten gegeven, Ik had dorst en jullie hebben Me te drinken gegeven, Ik was vreemdeling en jullie hebben Me opgenomen. Ik was naakt en jullie hebben Me gekleed, Ik was ziek en jullie hebben naar Me omgezien, Ik zat in de gevangenis en jullie kwamen naar Me toe.” (Matteus 25, 35-36).

Barmhartigheid

Barmhartigheid kan omschreven worden als de dragende grondhouding van de mens die een warm hart heeft jegens hen die in de miserie zitten. Dat komt tot uitdrukking in het latijnse woord ‘misericordia’. Thomas van Aquino typeert de deugd van barmhartigheid treffend als:

“de compassie in ons hart met het lijden van anderen, waardoor wij gedreven worden te helpen, als het ons mogelijk is”.

Rechtvaardigheid

Onder rechtvaardigheid kan verstaan worden: de houding uit kracht waarvan een mens ernaar streeft eenieder tot zijn/haar recht te laten komen. In onze westerse traditie wordt rechtvaardigheid – samen met bezonnenheid, matigheid en moed – gerekend tot de vier ‘kardinale’ deugden, dat wil zeggen: ze behoort tot de kern, het hart (‘cardo’) van het menszijn.

De wereld biedt weerstand, en de mens ook

We moeten dus weerstand bieden tegen de wereld en tegen de mens – en in de eerste plaats tegen de onrechtvaardigheid die ieder van ons in zich draagt, die wij zelf zijn. Daarom zal de strijd tegen onrecht- vaardigheid geen einde kennen. In ieder geval is dat Rijk voor ons een Verboden Rijk of, liever gezegd, we hebben het al betreden, maar alleen voor zover we ons inspannen om het te bereiken: gelukkig zij die naar rechtvaardigheid hongeren en wier honger nooit gestild zal zijn!”.

Kortom: in altijd gebrekkige vormen probeert de rechtvaardige eraan bij te dragen de wereld en samenleving leefbaar te maken en te houden voor ieder mens

Werken van barmhartigheid

Dit is de traditionele benaming voor diensten die men de naaste in nood verleent uit liefde tot God. Men onderscheidt lichamelijke werken en geestelijke werken.

de lichamelijke werkenvallen, volgens Mattheus 25:35-37:

de hongerigen eten geven,

aan hen die dorst lijden te drinken geven,

naakten kleden,

vreemdelingen gastvrijheid verlenen,

zieken bezoeken,

gevangenen verlossen,

het begraven van doden

Het begraven van de doden wordt in Mattheus 25:35-37 niet genoemd, maar wel in het boek Tobit, waar de zorg voor de overledenen speciale aandacht krijgt (Tob. 14:9,11-13).

Tot de geestelijke werken behoren:

zondaars vermanen,

onwetenden leren,

raad geven in moeilijkheden,

bedroefden troosten,

onrecht ondergaan,

beledigingen vergeven,

voor elkander bidden.

De houding van barmhartigheid, van naaste willen worden, vraagt een levenslange oefening. Het is meer dan je handen uit de mouwen steken– en ondertussen doenerig op afstand blijven. Het raakt je in heel je wezen, zoals het je ook in heel je wezen kan vervullen.

Jezus leerde om te luisteren met je hart. Dat lijkt een vaag advies, een beetje soft zelfs. Maar dat is het zeker niet. Het vraagt moed om zo in het leven te staan, om zo geraakt te durven worden. En je hebt het nooit helemaal in de vingers. Voor je het weet ben je een ander voorbijgehold.

Al vanaf het eerste begin oefenen christenen zich om met hun hart te luisteren.Door de eeuwen heen ontwikkelden mensen binnen de religie daar methodes voor.

Barmhartigheid verloopt in drie stappen: zien – bewogen worden – in beweging komen.

Je kunt alleen zien als je ogen het goed doen. Om zuiver te zien moet je regelmatig tot rust komen en stilstaan bij wie je bent en wat je doet. Daarom dient er in ons leven steevast aandacht voor gebed, meditatie en zelfreflectie te zijn. Ook dienen we goed op de hoogte zijn van hoe de samenleving in elkaar steekt en waar en waardoor mensen in de knel komen.

Het vereist moed en kwetsbaarheid om een ander echt te zien en te horen. Dat raakt je, je wordt bewogen. Voor ons is het belangrijk om niet alleen met beide benen in de samenleving te staan, maar vooral ook een gemeenschap te vormen. Dan komen we tot rust en voelen we ons thuis. Dan stellen we onszelf en elkaar ook lastige vragen, vaak over ons concrete werk.

Wat doet de ontmoeting met anderen met jezelf? Hoe kan je affectieve liefde effectief worden? Als deze stap wordt overgeslagen, blijft meestal alleen een driftig soort dienstbaarheid over. Dan ben je met de beste bedoelingen vooral je eigen onrust en schuldgevoelens aan het bestrijden. En dat is zonde van de energie, die dan nooit aankomt bij degene die gezien, gehoord of bemind wil worden.

Als je goed kijkt en geraakt bent, kom je haast vanzelf in beweging. Wij dienen te proberen broeders en zusters te zijn: van elkaar en van alle mensen die onze wegen kruisen, vooral de kwetsbaarsten onder hen. We oefenen die houding in door samen te leven, te werken en stil te zijn.Velen zorgen, vanuit die spiritualiteit van barmhartigheid, op veelplekken in de wereld voor kinderen, gevangenen, zieken, hongerenden en ouderen. Vanuit die spiritualiteit kunnen we een thuis zijn voor elkaar: broeders en zusters die een leven lang aan dit ideaal willen werken.